دانشگاه قم علوم و فنون مدیریت اطلاعات 2476-6658 12 1 2026 03 21 Analysis the effect of Self-Citation on the fluctuations of Impact Factor and Journal Quartiles in the PJCR.ISC Database تحلیل تأثیر خوداستنادی بر نوسانات ضریب تأثیر و چارک مجلات در سامانه نشریات علمی موسسه آی.اس.سی پی.جی.سی.آر 94 110 3618 10.22091/stim.2025.12394.2216 FA نرجس ورع استادیار گروه توسعه و ارزیابی منابع، مؤسسۀ استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام، شیراز، ایران 0000-0001-9324-7480 طاهره جوکار استادیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران 0000-0001-9644-5554 Journal Article 2025 02 19 <strong>Objective: </strong>Citation analysis is a critical indicator for evaluating the performance of journals and researchers, as it reflects the dynamic nature of scientific communication and influences the trajectory of scientific advancement. Among the various challenges in evaluating scientific outputs, "unconventional self-citation"—including author, journal, linguistic, organizational, and national self-citation—remains a major concern. This study specifically examines the impact of unconventional journal self-citation (defined as citations of articles within the same journal) on the ranking of journals indexed in JCR.ISC.<br /><strong>Methodology: </strong>This descriptive-analytical study employed a survey-based approach. The research population consisted of 1,713 journals across six broad subject areas (Social Sciences, Basic and Engineering Sciences, Medical and Health Sciences, Life Sciences, Arts and Humanities, and Multidisciplinary) indexed in the JCR.ISC system based on the 2023 assessment. Data were extracted from the ISC Scientific Journals System. Subsequently, the impact of self-citation on journal rankings, as well as its relationship with impact factors, quartiles, and article volume, was analyzed using descriptive statistics and SPSS.<br /><strong>Findings: </strong>In 2023, 1,713 journals achieved an impact factor. The distribution across quartiles was as follows: Q1 (21%), Q2 (25%), Q3 (24%), and Q4 (30%). The highest impact factors were observed in "Arts and Humanities" and "Social Sciences," while the lowest were in "Multidisciplinary" fields. Compared to the previous year, 896 journals improved their ranking, 588 declined, and the remainder remained unchanged. The mean impact factor of all journals decreased from 0.229 (including self-citations) to 0.153 (excluding self-citations). A significant negative correlation ($p < 0.01$) was found between journal quartiles and the percentage of self-citations. Furthermore, the number of published articles showed a significant positive correlation ($p < 0.01$) with both the volume and percentage of self-citations. A comparative analysis revealed that the disparity between impact factors (with and without self-citations) was highest in the "Social Sciences" and "Multidisciplinary" groups and lowest in "Medical and Health Sciences" and "Arts and Humanities."<br /><strong>Conclusion:</strong> Given the high average rate of self-citation observed, it is essential for editorial boards to formulate clear policies regarding self-citation thresholds and to implement strategies for attracting external citations. Raising awareness among researchers and stakeholders, combined with rigorous monitoring of citation performance, is crucial to preventing potential sanctions or suspension from reputable databases. Strategies for enhancing legitimate citation attraction include promoting high-quality research, conducting workshops on visibility and ethical citation practices, encouraging active participation in scientific social networks, and prioritizing the publication of original research. Furthermore, the JCR.ISC system should integrate advanced data-monitoring technologies to detect unconventional self-citation, establish stronger ethical guidelines, and incorporate metrics such as the EigenFactor and SCImago (SCI) alongside the traditional impact factor. Adhering to strict self-citation thresholds within ministerial journal commissions will likely improve both research quality and the standing of national scientific journals. <strong>هدف</strong>:<strong> </strong>تحلیل استنادی یکی از شاخص‌های مهم در ارزیابی عملکرد مجلات و پژوهشگران به شمار می‌رود؛ چرا که استناد، نشان‌دهندۀ پویایی ارتباطات علمی در یک جامعه و بر رشد علم اثرگذار است. در این میان مبحث خوداستنادی نامتعارف یکی از چالش‌های مهم در ارزیابی برون‌دادهای علمی است که انواع مختلفی از جمله خوداستنادی نویسنده، خوداستنادی مجله، خوداستنادی زبانی، خوداستنادی سازمانی، و خوداستنادی کشوری را شامل می شود.. آن‌چه که در این پژوهش مورد نظر است خوداستنادی نامتعارف مجله به‌معنای ارجاع مقالات منتشرشده در یک مجله به آثار قبلی منتشرشده در همان مجله است. از این‌رو پژوهش با بررسی مجلات حاضر در سامانه نشریات علمی موسسه آی.اس.سی، به تحلیل تأثیرخوداستنادی در جایگاه این مجلات پرداخته است.<br /> <strong>روش‌شناسی:</strong> پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی با استفاده از روش پیمایشی انجام شده است. جامعۀ پژوهش دربردارنده کلیۀ مجلات شش حوزه موضوعی سطح کلان (علوم اجتماعی، علوم پایه و مهندسی، علوم پزشکی و سلامت، علوم زیستی، هنر و علوم انسانی و میان­رشته­ای) موجود در سامانه نشریات علمی<strong> </strong> بر اساس آخرین ارزیابی (1402) به تعداد 1713می­شود. برای گردآوری داده­های موردنیاز به سامانۀ مجلات علمی مؤسسه آی.اس.سی رجوع و پس از فیلترگذاری سال، فهرست و اطلاعات مرتبط با هر مجله استخراج شد. در ادامه تأثیر خوداستنادی بر رتبۀ مجلات و رابطۀ آن با ضریب تأثیر، چارک و تعداد مقالات مجله به کمک آمار توصیفی و با استفاده از نرم­افزار اس.پی.اس.اس تحلیل شد.<br /><strong>یافته­ها</strong>: در سال 1402تعداد 1713 عنوان مجله موفق به کسب ضریب تأثیر شدند. از این تعداد 21 درصد در چارک اول، 25 درصد در چارک دوم، 24 درصد در چارک سوم، و 30 درصد در چارک چهارم قرار دارند. همچنین بیشترین مقدار ضریب‌تأثیر در بین به حوزه­های «هنر و علوم انسانی» و «علوم اجتماعی» و کمترین آن به حوزۀ «میان رشته‌ای» اختصاص دارد. در مجموع نسبت به سال قبل 896 مجله ارتقاء جایگاه ، 588 مجله کاهش، و مابقی بدون تغییر باقی ماندند. میانگین ضریب تأثیر کل مجلات با احتساب خود استنادی 229/0 بود که پس از حذف موارد به 153/0 کاهش یافت. چارک مجلات با درصد خوداستنادی رابطۀ معنادار منفی در سطح یک درصد دارد. همچنین تعداد مقالات مجلات با تعداد و درصد خوداستنادی مجله رابطۀ معنادار در سطح یک درصد نشان می‌دهد. مقایسۀ تفاضل ضرایب تأثیر مجلات با و بدون خوداستنادی در حوزه­های موضوعی شش­گانه نشان داد<strong> </strong>بیشترین تفاضل مربوط به مجلات دو گروه موضوعی علوم اجتماعی و میان­رشته­ای و کمترین اختلاف نیز مربوط به مجلات حوزۀ علوم پزشکی و سلامت و نیز حوزۀ هنر و علوم انسانی است.<br /><strong>نتیجه­گیری</strong>: با توجه به یافته­های پژوهش که نشان‌دهندۀ بالا بودن میانگین نرخ خوداستنادی در مجله­های بررسی‌شده است؛ تدوین خط‌مشی معین در رابطه با تعیین حد آستانۀ خوداستنادی مجله‌ها از سوی هیئت‌تحریریه و تلاش برای کاهش نرخ خوداستنادی و جذب استناد از سایر مجله ها لازم به نظر می‌رسد. همچنین آگاهی‌بخشی به پژوهشگران و دست­اندرکاران مجلات علمی در کنار رصد منظم عملکرد استنادی مجله­ها می‌تواند از وقوع مواردی مانند تعلیق احتمالی مجلات از پایگاه­های معتبر جلوگیری کند. توجه به سیاست‌گذاری­ها در سطح ملی برای بهبود وضعیت استنادی، توجه به رفتار خوداستنادی، و ارتقا کیفی مقالات؛ برگزاری کارگاه­های آموزشی برای نویسندگان و ارکان مجلات برای آشنایی با اصول درست افزایش رؤیت­پذیری و استنادپذیری؛ عضویت فعال در شبکه­های علمی اجتماعی؛ تشویق به ارائۀ مقالات اصیل از جمله راهکارهای جذب استناد و همچنین ایجاد سیستم‌هایی برای تشخیص و ردیابی خوداستنادی نامتعارف با استفاده از فناوری‌های مدرن مانند پایش‌وتحلیل داده‌ها؛ تنظیم مقررات و اصول اخلاقی قوی برای نشر مقالات، و اجبار به پیگیری و اطلاع‌رسانی در مورد خوداستنادی نامتعارف، استفاده از سایر معیارها و سنجه­هایی مانند  ایگن فاکتور و اس.سی.آی و ... در کنار شاخص ضریب در سامانه نشریات علمی موسسه آی.اس.سیرعایت آستانۀ متعارف خوداستنادی از سوی مجله­ها به‌عنوان یکی از شاخص­های ارزیابی مجله­ها در کمیسیون­های مجلات در وزارتین می­تواند در ارتقاء کیفی پژوهش‌ها و به‌تبع آن جایگاه مجلات علمی کشور  مؤثر واقع شود. https://stim.qom.ac.ir/article_3618_917d5093525e25ba35fbd0eedb0f42da.pdf