کاربست مدل یکپارچه پذیرش و استفاده از فناوری برای پذیرش کتابخانه مجازی (مورد مطالعه: دانشگاه علوم پزشکی کرمان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی، دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران

2 دانشیار گروه کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی، دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران (نویسنده مسئول).

3 استادیار گروه سلامت در بلایا و فوریت ها، دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران.

4 دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران.

چکیده

هدف: فناوری اطلاعات نقشی محوری در تحوّلات دانشگاه‌ها داشته و موجب تسهیل فرایندهای آموزشی و پژوهشی شده است. کتابخانۀ‌ مجازی مصداقی برای یک فناوری نوین اطلاعات است که می‌تواند نقش مهمی در دانشگاه‌ها ایفا کند. از طرفی، پذیرش و به‌کارگیری فناوری‌های جدید از سوی کاربران یکی از دغدغه‌های اصلی آن‌هاست. هدف از این پژوهش تعیین وضعیت یکپارچگی پذیرش و استفاده از فناوری برای کتابخانۀ مجازی دانشگاه علوم پزشکی کرمان در بین اعضای هیئت‌علمی است.
روش: این پژوهش براساس روش گردآوری داده‌ها پیمایشی از نوع توصیفی- تحلیلی و از نظر زمانی مقطعی و از نظر هدف کاربردی است. جامعۀ آماری این پژوهش را کلیۀ اعضای هیئت‌علمی شاغل در دانشگاه علوم پزشکی کرمان در سال تحصیلی 1403-1402 تشکیل می‌دهد. روش نمونه‌گیری پژوهش حاضر، تصادفی- طبقه‌ای است؛ در آغاز به‌روشِ تصادفی، تعداد ابتدایی نمونه با استفاده از جدول مورگان تعیین (220 نفر)، سپس بر اساس تعداد اعضای هیئت‌علمی هر دانشکده، سهم هر دانشکده مشخص شد. ابزار گردآوری داده‌های پژوهش پرسش‌نامه‌ای مبتنی‌بر مدل یکپارچگی پذیرش و استفاده از فناوری ونکاتش و همکاران است که شامل بخش‌های جمعیت‌شناختی و سنجش یکپارچگی پذیرش و استفاده از فناوری در قالب 21 سؤال و شش مؤلفۀ انتظار عملکرد، انتظار تلاش، شرایط اجتماعی، شرایط تسهیل‌گر، نیت استفاده، و استفاده در عمل می‌شود. برای آزمون فرضیات پژوهش از روش تحلیل مسیر در قالب مدل معادلات ساختاری استفاده شد. نرم‌افزار استفاده‌شده برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها، نسخۀ 23 نرم‌افزار اس.پی.اس.اس و اسمارت‌پی.ال.اس بود.
یافته‌ها: نتایج به‌دست‌آمدۀ پژوهش مبتنی‌بر مدل‌سازی معادلات ساختاری نشان داد که انتظار عملکرد و وجود شرایط تسهیل‌گر، تأثیر مثبت و معناداری بر نیت استفادۀ اعضای هیئت‌علمی از کتابخانۀ مجازی داشته‌اند (005/>P-value). همچنین نیت استفادۀ اعضای هیئت‌علمی و انتظار عملکرد آن‌ها، بر رفتار واقعی استفاده از کتابخانۀ مجازی تأثیر مثبت و معناداری داشته‌ است (005/>P-value). با این حال مشخص شد انتظار تلاش و شرایط اجتماعی نتوانسته‌اند بر نیت و رفتار استفادۀ اعضای هیئت‌علمی از کتابخانۀ مجازی تأثیر معناداری داشته باشند (005/<P-value).
نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش حاضر نشان داد که در پذیرش و استفادۀ اعضای هیئت‌علمی از کتابخانۀ مجازی، عواملی همچون انتظار عملکرد و شرایط تسهیل‌گر نقش مهم و تعیین‌کننده‌ای دارند، اما عواملی مانند انتظار تلاش و شرایط اجتماعی تأثیر چندانی بر پذیرش و استفاده از کتابخانۀ مجازی از سوی اعضای هیئت‌علمی نداشته‌اند. بنابراین برای افزایش پذیرش و استفاده از کتابخانۀ مجازی، باید بر عواملی مانند انتظار عملکرد و شرایط تسهیل‌گر تمرکز شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Applying an integrated acceptance model and using technology to accept virtual library (A case study of Kerman University of Medical Sciences)

نویسندگان [English]

  • Alireza Kermanizadeh 1
  • Ali Sadatmoosavi 2
  • Asghar Tavan 3
  • Ali Akbar Khasseh 4
1 MSc Student in Medical Library and Infoemation Sciences, Faculty of Management and Medical Information Sciences, Kerman University of Medical Sciences, Kerman, Iran
2 Associated Professor, Department of Library and Medical Information, Faculty of Management and Medical Information Sciences, Kerman University of Medical Sciences, Kerman, Iran (*Corresponding author)
3 Assisstant Professor, Department of Health in Disasters and Emergencies, Faculty of Management and Medical Information Sciences, Kerman University of Medical Sciences, Kerman, Iran
4 Associate Professor, Department of Library and Information Science, Payame Noor University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Purpose: One example of emerging information technology in universities is the virtual library. Therefore, the main objective of this study is to determine the status of technology acceptance and use integration for virtual libraries among faculty members at Kerman University of Medical Sciences.
Method: This applied study employed a cross sectional descriptive analytical survey design. The statistical population consisted of all faculty members working at Kerman University of Medical Sciences during the 2023–2024 academic year. A stratified random sampling method was used. Based on Morgan’s table, the initial sample size was determined to be 220 participants. The sample was then proportionally allocated to each faculty according to the number of faculty members in each department. Data were collected using a questionnaire based on the Unified Theory of Acceptance and Use of Technology (UTAUT) model developed by Venkatesh et al. (2003). The questionnaire included demographic questions and 21 items measuring six constructs: performance expectancy, effort expectancy, social influence, facilitating conditions, behavioral intention to use, and actual use. Data analysis was performed using descriptive statistics (frequency, percentage, mean, and standard deviation). To test the research hypotheses, path analysis within a structural equation modeling (SEM) framework was applied. Data were analyzed using SPSS and SmartPLS software.
Results: The results of the structural equation modeling indicated that performance expectancy and facilitating conditions had a positive and significant effect on faculty members’ intention to use the virtual library (p < 0.05). In addition, behavioral intention to use and performance expectancy had a positive and significant effect on the actual use of the virtual library (p < 0.05). However, effort expectancy and social influence did not have a significant effect on faculty members’ intention to use or their actual use of the virtual library (p > 0.05).
Conclusion: The findings suggest that faculty members’ acceptance and use of the virtual library are strongly influenced by performance expectancy and facilitating conditions. In contrast, effort expectancy and social influence do not significantly affect their intention or behavior toward using the virtual library. Therefore, improving system performance and providing adequate facilitating conditions are essential for increasing the acceptance and effective use of virtual library systems among faculty members.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Information technology
  • Acceptance of technology
  • Virtual library
  • Digital library
  • Kerman University of Medical Sciences

مراجع

جامی پور، م.، یزدانی، ح.، و صادقی، ف. (1395). ارائه نقشه راه همراستاسازی استراتژیک مدیریت دانش در سازمان های دولتی ایران (مطالعه موردی: شرکت برق منطقه ای تهران). مدیریت فناوری اطلاعات، 8(2)، 231-252.
حاصلی سنقری، م.، فیض، س.، احمدی، ر.، و یعقوبی، م. (1402). بررسی عوامل موثر در پذیرش و استفاده از فناوری سیستم مدیریت یادگیری توسط دانشجویان دانشگاه فرهنگیان. مجله مطالعات آموزش و یادگیری، 15(1)، 101-119. doi: 10.22099/jsli.2023.7187
حسینی، ن.، وزیرپور کشمیری، م.، و چشمه سهرابی، م. (1393). پذیرش و استفاده از پایگاه‌های اطلاعاتی پیوسته لاتین توسط اعضای هیأت علمی دانشگاه‌های شهر کرمانشاه بر اساس نظریه یکپارچه پذیرش و استفاده از فناوری UTAUT (Unified Theory of Acceptance and use of Technology). دانش شناسی، 7(27)، 43-54.
حسین نژاد گرگری، م.، مرزی علمداری، ج.، گل محمدپور، ا.، و حجازی، م. (1397). بررسی عوامل موثر بر پذیرش اتوماسیون اداری با استفاده از تئوری یکپارچه پذیرش و استفاده از فناوری (مطالعه موردی واحدهای شمال غرب دانشگاه آزاد اسلامی استان آذربایجان شرقی). مجله توانمندسازی سرمایه انسانی، 3 (1)، 237-249.
خادمی کله لو، م.، عارفی، م.، خراسانی، ا.، و رضائیان، ع. (1398). ارائه الگوی مفهومی وظایف مدیران فناوری اطلاعات در مراکز آموزش عالی. مدیریت و برنامه ریزی در نظام های آموزشی، 12(1)، 125-150. doi: 10.29252/mpes.12.1.125
خاصه، ع.، مختاری، ح.، لامعی، ص.، و داودیان، م. (1400). تأثیر ویژگی‌های مرتبط با فناوری اطلاعات و ارتباطات بر سواد اطلاعاتی در افراد مادرزاد دیجیتال. پژوهشنامه کتابداری و اطلاع رسانی، 10 (2)، 208-228. doi: 10.22067/infosci.2021.23941.0
خاصه، ع.، مختاری، ح.، و ریاحی، م. (1403). ترسیم ساختار دانش پژوهش‌های فارسی حوزه فناوری اطلاعات بین سال‌های 1389 تا 1398. پژوهش نامه علم سنجی، 10(2)، 181-216. doi: 10.22070/rsci.2024.17562.1661
خدامی،س.، چاوشی، ک.، و رحیمی زاده، ن. (1402). بررسی عوامل موثر بر قصد رفتاری مشتریان در استفاده از واقعیت مجازی مبتنی بر نظریه‌های انتشار نوآوری، نظریه استفاده و رضامندی و مبانی ارزش درک شده. علوم و فنون مدیریت اطلاعات، 9(4)، 119-148. doi: 10.22091/stim.2023.9582.1970
خوشحال کوشالی، ح.، اللهیاری، م.، چیذری، م.، و دقیقی ماسوله، ز. (1394). عوامل مؤثر بر پذیرش کتابخانۀ دیجیتال توسط اعضای هیئت علمی مراکز آموزش و پژوهش کشاورزی در استان گیلان. تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، 46(2)، 335-356. doi: 10.22059/ijaedr.2015.54900
دانشگاه علوم پزشکی کرمان (1403). اهداف کلان دانشگاه علوم پزشکی کرمان. https://kmu.ac.ir/fa/page/51478/%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%81-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%86
رزاقی، م.، هدایتی خوشمهر، ع.، قاسم زاده علیشاهی، ا.، و شهبازی، ر. (1402). بررسی نقش نگرش دانشجویان، کیفیت سیستم و مدیریت دانش در رفتار استفاده از یادگیری الکترونیکی با میانجی‌گری پذیرش یادگیری الکترونیکی. علوم و فنون مدیریت اطلاعات، 9(1)، 17-44. doi: 10.22091/stim.2022.7981.1757
رونقی، م. (1398). ارزیابی پذیرش دوره‌های برخط آزاد گسترده(موک): مطالعه دانشجویان علوم پزشکی شیراز. پیاورد سلامت، ۱۳ (۴) :۲۶۰-۲۶۸
ریزان، م.، علیپور حافظی، م.، و فامیل روحانی، ع. (1399). بررسی عوامل موثر بر پذیرش انتشار مقالۀ ویدئویی در نشریات علمی بر مبنای مدل یکپارچۀ پذیرش و کاربرد فناوری توسط اعضای هیئت‌علمی دانشگاه تربیت مدرس. تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی، ۲۶ (۳) :۵۴۳-۵۷۹
ساوج، ر.، و اعتباریان خوراسگانی، ا. (1400). بررسی رابطه بین شخصیت کارکنان و پذیرش فناوری اطلاعات (مورد مطالعه: کارکنان دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان). مطالعات مدیریت و توسعه پایدار، 1(1)، 37-62.
سینا، ف. (1401) .رابطه بین فناوری اطلاعات و ارتباطات و عملکرد شغلی با نقش میانجی چابکی سازمانی..فن آوری اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی، 48 (12)، 59-77.
شهسواری پور، ن.، رضوان‎دوست، ش.، میرزایی، ا.، و حیدربیگی، ش. (1396). رابطه بین همسویی راهبرد فناوری اطلاعات و راهبرد کسب و کار با چابکی سازمانی در شرکت‌های نرم افزاری. مطالعات مدیریت کسب و کار هوشمند، 5(19)، 75-103. doi: 10.22054/ims.2017.7055
صابری، م.، نوکاریزی، م.، و دیانی، م. (1398). بررسی وضعیت پذیرش و بهره‌گیری پایگاه‌های اطلاعاتی ایران از دیدگاه کاربران: مطالعه موردی پایگاه‌های اطلاعاتی پژوهشگاه علوم وفناوری اطلاعات ایران. مطالعات کتابداری و علم اطلاعات، 11(2)، 57-72.
 doi: 10.22055/slis.2017.23411.1388
عزیزی، ب.، نصراللهی، م.، و یوسفلی، ا. (1402). ارائه مدل تعیین آمادگی دیجیتالی سازمان‌های دولتی (مورد مطالعه: دانشگاه بین‌المللی امام خمینی قزوین). علوم و فنون مدیریت اطلاعات، 9(2)، 201-240. doi: 10.22091/stim.2022.8196.1789
علیزاده جمال، م.، و کیهان، ج. (1400). ارزیابی مدل یکپارچه پذیرش و استفاده از فناوری اطلاعات جهت پیش‌بینی میزان استفاده معلمان از فناوری رایانه‌ای در کلاس درس. فناوری آموزش، 16(1)، 147-156. doi: 10.22061/tej.2021.6711.2438
محمدیان، ش.، قاسم زاده علیشاهی، ا.، و رفیعی، م. (1399). مدل علّی پذیرش و استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی تبریز در اهداف آموزشی و پژوهشی بر اساس مدل UTAUT. پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات، 36(2)، 391-418.
doi: 10.35050/JIPM010.2020.005
نسترن، ا.، رجب زاده قطری، ع.، البرزی، م. (1397). ارائه الگوی بلوغ فناوری اطلاعات در سازمان های دولتی ایران. پژوهش های مدیریت منابع سازمانی، ۸ (۳)،۱۲۷-۱۴۱
Alizadehjamal, M., & Keyhan, J. (2021). Testing unified theory of acceptance and use of technology for predicting teachers' computer technology use in classroom. Technology of Education Journal, 16(1), 147-156.. doi:10.22061/tej.2021.6711.2438  [In Persian]
Azizi, B., Nasrollahi, M., & Yousefli, A. (2023). Developing a Model for Digital Readiness in Public Organizations (Case Study: Imam Khomeini International University). Sciences and Techniques of Information Management, 9(2), 201-240. doi: 10.22091/stim.2022.8196.1789 [In Persian].
Haseli Songhori, M., Feyz, S. A., Ahmadi, R., & Yaghoubi, M. (2023). Investigating effective factors in acceptance and use of learning management system technology by Farhangian University students. Teaching and Learning Studies, 15(1), 101-119. [In Persian]. doi:10.22099/jsli.2023.7187
Hoseini, N., Vazirpour Keshmiri, M., & Cheshmeh Sohrabi, M. (2015). The Acceptance and use of Latin on-line databases among faculty members of Kermanshah universities based on Unified Theory of Acceptance and use of Technology (UTAUT). Journal of Knowledge Studies, 7(27), 43-54. [In Persian].
Hossennazhd Gargari, M., Marzi Alamdari, J., Golmahammadpur, A., & Hejazi, M. (2019). Investigating the Factors Affecting Acceptance of Office Automation Using Integrated Technology Acceptance and Use Theory (UTAUT) (Case Study of Northwest Units of Islamic Azad University of East Azarbayjan). Journal of Human Capital Empowerment, 1(3), 237-249. [In Persian].
Jamipor, M., Yazdani, H. R., & Sadeghi, F. (2016). Introducing KM Strategic Alignment Road Map in Iranian Public Agencies Studied in Tehran Regional Electricity Company. Journal of Information Technology Management, 8(2), 231-252. [In Persian]. doi:10.22059/jitm.2016.55716
Khademi Kolelu, M., Arefi, M., Khorasani, A., & Rezaian, A. (2018). Presenting a conceptual model of the duties of information technology managers in higher education centers. Management and Planning in Educational Systems, 12(1), 125-150. [In Persian].
Khasseh, A. A. , Mokhtari, H. , Lamei Ravandi, S. and Davoodian, M. (2021). Studying the Effect of Digital Natives' ICT-related Attributes on Their Information Literacy Level: the Case Study of Imam Khomeini International University, Qazvin. Library and Information Science Research, 10(2), 208-228. doi: 10.22067/infosci.2021.23941.0  [In Persian].
Khasseh, A. A., Mokhtari, H., & Riyahi, M. (2024). Mapping the Knowledge Structure in Persian Research on Information Technology (2010-2019). Scientometrics Research Journal, 10(2), 181-216. doi: 10.22070/rsci.2024.17562.1661 [In Persian].
Khoddami, S., Chavoshi, S. K., & Rahimi Zadeh, N. (2023). Investigating Factors Affecting Customers' Behavioral Intention in Using Virtual Reality Based on the Theories of Diffusion of Innovation, Uses and Pleasures, and Perceived Value. Sciences and Techniques of Information Management, 9(4), 119-148. doi: 10.22091/stim.2023.9582.1970 [In Persian].
Khoshhal Koshali, H., Allahyari, M. S., Chizari, M., & Daghighi Masouleh, Z. (2015). Factors influencing on acceptance of digital library by faculty members of agricultural educational and research institutions in Guilan Province. Iranian Journal of Agricultural Economics and Development Research, 46(2), 335-356. [In Persian]. doi:10.22059/ijaedr.2015.54900
Mohammadian, S., Ghasemzadeh Alishahi, A., & Rafiei, M. (2020). Causal Model of Acceptance and Use of Information and Communication Technology by Students of Tabriz University of Medical Sciences in Educational and Research Purposes Based on the UTAUT Model. Iranian Journal of Information Processing and Management, 36(2), 391-418. doi:10.35050/jipm010.2020.005 [In Persian].
Nastaran, A., Rajabzadeh ghatari, A., & Alborzi, M. (2019). Presenting the IT Maturity Model in Iranian Governmental Organizations. Organizational Resources Management Researchs, 8(3), 127-141. [In Persian].
Razzaghi, M., Hedayati Khoshmehr, A., Ghasemzadeh Alishahi, A., & Shahbazi, R. (2023). Investigating the Role of Students' Attitudes, System Quality and Knowledge Management in the Behavior of Using E-Learning through the Mediation of E-Learning Acceptance. Sciences and Techniques of Information Management, 9(1), 17-44. doi: 10.22091/stim.2022.7981.1757 [In Persian]
Rizan, M., Alipour hafezi, M., & Famil Rouhany, S. A. A. (2020). Investigating the factors affecting acceptance of publishing a video article in scientific journals based on the Unified Theory of Acceptance and Use of Technology (UTAUT) by the Faculty Member of Tarbiat Modares University. Research on Information Science and Public Libraries, 26(3), 543-579. [In Persian].
Ronaghi, M. H. (2019). Evaluating the Acceptance of Massive Open Online Courses (MOOCs) among Students of Shiraz University of Medical Sciences. Payavard-Salamt, 13(4), 260-268. [In Persian].
Saberi, M., Nowkarizi, M., & Dayyani, M. H. (2019). Investigating the acceptance and use status of Iranian databases from the users' point of views: a case study of Iranian Research Institute of Information Science and Technology (IRANDOC). Journal of Studies in Library and Information Science, 11(2), 57-72. doi:10.22055/slis.2017.23411.1388 [In Persian].
Savoj, R., & Etebarian Khorasgani, A. (2021). Investigating The Relationship Between Employees Personality and The Information Technology Acceptance (Studied: Employees of Islamic Azad University Isfahan Branch). Journal of Management and Sustainable Development Studies, 1(1), 37-62. doi:10.30495/msds.2021.683699 [In Persian].
Shahsavaripour, N., Rizvan Dost, S., Mirzaei, A., & Haydarbeigi, S. (2016). The relationship between IT strategy alignment and business strategy with organizational agility in software companies. Information Technology Management Studies, 5(19), 75-103. [In Persian].
Sina, F. S. (2022). The relationship between ICT and job performance with the mediating role of organizational agility. Information and Communication Technology in Educational Sciences, 12(48), 59-77. [In Persian].
ارسال نظر در مورد این مقاله
CAPTCHA Image
علوم و فنون مدیریت اطلاعات
دوره 11، شماره 4
دی 1404
صفحه 164-183

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار