شناسایی الزامات دانشی مدیریت داده های پزشکی با روش مرور نظامند

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه علم اطالعات و دانش شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.

2 گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

3 دانشیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.

10.22091/stim.2025.12967.2250

چکیده

هدف: مدیریت دانش در حوزه سلامت به‌عنوان یک سیستم مدیریتی مؤثر میتواند به این سیستم کمک ‌کند تا از منابع دانشی خود به‌طور بهینه استفاده کنند درک گردش کار بالینی، نیازهای اطلاعاتی کاربران مختلف (طراحان سیستم، پزشکان، پرستاران، محققان، مدیران) و توانایی تبدیل داده‌ها به دانش عملی برای بهبود تصمیم‌گیری و مراقبت از بیمار از الزامات اساسی محسوب می‌شود. این مطالعه با هدف شناسایی الزامات دانشی مدیریت داده های پزشکی انجام شده است.

روش‌شناسی: این پژوهش از نظر هدف از نوع مطالعات کاربردی است و به لحاظ روش در زمره پژوهش‌های کیفی- اسنادی است که از مرور سیستماتیک کوکران پیروی شده است. در این پژوهش با بهره گیری از رویکرد پریزما و طی مراحل مختلف 53 مقاله وارد تحلیل نهایی سیستماتیک شده است. جهت اطمینان از کیفیت مقالات از نظر همراستا بودن با هدف پژوهش، به روز بودن پژوهش، طرح تحقیق، روش نمونه گیری، شیوه جمع آوری داده ها، میزان تعمیم پذیری از چک لیست استاندارد برنامه مهارت های حیاتی ارزیابی CASP استفاده شد. در این پژوهش تجزیه و تحلیل اطلاعات شامل کدگذاری باز، برای شناسایی مفاهیم اولیه، کدگذاری محوری به کمک نرم افزار MAXQDA برای گروه بندی مضامین مشابه و در نهایت کدگذاری انتخابی بهره گرفته شده است.

یافته‌ها: نتایج پژوهش نشان داد الزامات دانشی مدیریت داده‌های پزشکی شامل اکتساب داده ها دانش محور (شناسایی، گردآوری و یکپارچه سازی)؛ پردازش و تحلیل داده با هدف تولید دانش (ارزش گذاری، برجسب گذاری و تصویر سازی دانش، دسته بندی و تحلیل داده های دانش محور، رتبه بندی و اولویت گذاری اطلاعات دانشی، تحلیل داده ها)؛ ذخیره سازی داده های دانشی (فرمت بندی و تفکیک نوع فرمت داده و ایجاد ارتباط موضوعی و معنایی)؛ انتخاب داده های دانش محور (ارتباط با اهداف دانش، پتانسیل تولید دانش، کیفیت و قابلیت اعتماد برای تولید دانش، زمینه و معنا و نیازهای کاربران دانش)؛ اشتراک‌گذاری و انتشار دانش استخراج شده از داده (ایجاد پلتفرم‌های اشتراک‌گذاری دانش، مستندسازی و انتشار دانش جوامع عمل و تبادل دانش)؛ ارزیابی و حاکمیت داده دانش‌محور (تعریف شاخص‌های کلیدی ارزیابی عملکرد، نظارت و ارزیابی، حاکمیت داده دانش‌محور)؛ امنیت داده های دانش محور (کنترل دسترسی مبتنی بر نقش (RBAC) و دانش، احراز هویت و مجوزدهی قوی، رمزنگاری داده‌ها، حفاظت از زیرساخت، امنیت فیزیکی و حذف ایمن داده‌ها) می‌شود.

نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌های پژوهش الزامات دانشی مدیریت داده های پزشکی ارتباط متقابل و درهم تنیده‌ای با همدیگر دارند. در این بین اکتساب داده‌های دانش محور در حوزه سلامت ارتباط متقابلی با سایر عناصر همچون پردازش و تحلیل داده ها و سایر عناصر دارند. مدیریت بهینه داده‌های پزشکی نیازمند استانداردسازی، یکپارچگی، و تحلیل دقیق داده هاست تا ارزش واقعی خود را در نجات جان انسانها نشان دهد. یکپارچه‌سازی داده‌های ناهمگون پزشکی و تبدیل آنها به دانش عملیاتی است که نیازمند بهره گیری از اصول مدیریت دانش در علوم پزشکی است و نتایج این پژوهش نشانگر وجود ناهمگونی زیاد در داده های پزشکی است. پردازش داده‌ها در علوم پزشکی با رویکرد مدیریت دانش، یک فرآیند ضروری برای تبدیل داده‌های خام به اطلاعات ارزشمند و دانش قابل استفاده است. این رویکرد با بهره‌گیری از تخصص و دانش سازمانی، امکان سازماندهی، درک و استفاده مؤثرتر از داده‌های پیچیده حوزه سلامت را فراهم می‌کند. الزامات دانشی در مدیریت داده-های حوزه سلامت، فرآیندی حیاتی برای سازماندهی، به اشتراک‌گذاری و استفاده مؤثر از اطلاعات و تجربیات موجود در سازمان‌های بهداشتی است که با هدف بهبود کیفیت مراقبت از بیمار، ارتقای تصمیم‌گیری‌های بالینی و مدیریتی، تسهیل یادگیری و نوآوری، و افزایش کارایی عملیاتی صورت می‌گیرد و نیازمند ایجاد زیرساخت‌های مناسب، ترویج فرهنگ یادگیری و همکاری، و بهره‌گیری از فناوری‌های اطلاعاتی برای تبدیل داده‌ها به دانش ارزشمند و در دسترس برای کلیه ذینفعان اعم از طراحان سیستم‌ها، پزشکان، پرستاران و کادر مدیریت و اجرایی حوزه سلامت است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Identifying the knowledge requirements of medical data management using a systematic review method

نویسندگان [English]

  • Fatemeh Hosseinizadeh 1
  • Mohammad Hassan Azimi 2
  • Mansoor Koohi Rostami 3
1 PhD. Candidate, Department of Knowledge and Information Science, Faculty of Education & Psychology, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran.
2 Department of Knowledge and Information Science, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
3 Associate Professor, Department of Knowledge and Information Science, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
چکیده [English]

Objective : Knowledge management in the health sector as an effective management system can help this system to use its knowledge resources optimally. Understanding the clinical workflow , the information needs of different users ( system designers , doctors , nurses , researchers , managers ) and the ability to transform data into practical knowledge to improve decision-making and patient care are essential requirements. This study was conducted with the aim of identifying the knowledge requirements of medical data management.

Methodology : This study is an applied study in terms of purpose and is a qualitative - documentary research in terms of method that follows the Cochrane systematic review and 53 articles were entered into the final systematic analysis by using the PRISMA approach amoung various stages. To ensure the quality of the articles in terms of alignment with the research objective, research up – to – dateness , research design , sampling method , data collection method , and generalizability , the CASP standard checklist was used. In this study , data analysis including open coding to identify primary concepts , axial coding using MAXQDA software to group similar themes and finally selective coding was used.

Findings : The results of the study showed that the knowledge requirements of medical data management include knowledge-based data acquisition ( identification , collection and integration ) ; Data processing and analysis are aimed at knowledge generation ( valuation, labeling and visualization of knowledge , classification and analysis of knowledge - based data , ranking and prioritization of knowledge information, data analysis ) ; storage of knowledge-based data ( formatting and separation of data format types and creation of thematic and semantic relationships ) ; selection of knowledge -based data ( relationship with knowledge goals, knowledge production potential, quality and reliability for knowledge production, context and meaning and needs of knowledge users ); sharing and dissemination of knowledge extracted from data (creation of knowledge sharing platforms, documentation and dissemination of knowledge of communities of practice and knowledge exchange); evaluation and governance of knowledge-based data (definition of key performance evaluation indicators, monitoring and evaluation, knowledge-based data governance); security of knowledge-based data (role-based access control (RBAC) and knowledge, strong authentication and authorization, data encryption, infrastructure protection, physical security and secure data deletion).

Conclusion: Based on the research findings, the knowledge requirements of medical data management are interconnected and intertwined with each other. Meanwhile, knowledge-based data acquisition in the health sector is interconnected with other elements such as data processing and analysis, and other elements. Optimal management of medical data requires standardization, integration, and accurate data analysis to show its true value in saving human lives. Integrating heterogeneous medical data and converting them into operational knowledge requires the use of knowledge management principles in medical sciences, and the results of this study indicate the existence of high heterogeneity in medical data. Data processing in medical sciences with a knowledge management approach is an essential process for converting raw data into valuable information and usable knowledge. This approach, by utilizing organizational expertise and knowledge, enables more effective organization, understanding, and use of complex health data. Knowledge requirements in health data management are a vital process for organizing, sharing, and effectively using existing information and experiences in health organizations, which aims to improve the quality of patient care, promote clinical and management decisions, facilitate learning and innovation, and increase operational efficiency. It requires creating appropriate infrastructure, promoting a culture of learning and collaboration, and utilizing information technologies to transform data into valuable and accessible knowledge for all stakeholders, including system designers, physicians, nurses, and management and executive staff in the health sector.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Knowledge requirements
  • knowledge management
  • medical data management
  • Medical data
  • Medical
  • systematic review
CAPTCHA Image