شناسایی و رتبه‌بندی عوامل مؤثر بر موفقیت اکوسیستم‌ نوآوری فناوری اطلاعات و ارتباطات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استاد، مدیریت تکنولوژی، دانشکده مدیریت و حسابداری دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

10.22091/stim.2024.10508.2074

چکیده

هدف: با توجه به نقش فناروی اطلاعات و ارتباطات (فاوا) در توسعۀ اقتصادی و اجتماعی و حرکت جهانی به‌سوی جوامع دانایی محور، اهمیت نوآوری در این حوزه بالاست. در کشور ما نیز علی‌رغم سیاست‌گذاری‌های انجام‌شده در این حوزه و تأکید بر نوآوری و توسعۀ فناوری‌های فاوا در اسناد بالادستی نظیر چشم‌انداز جمهوری اسلامی ایران در افق 1404، آمارها گویای وجود ضعف در نوآوری‌های فاواست. جایگاه 125 کشور در صادرات خدمات فاوا براساس شاخص جهانی نوآوری در سال 2021 و فاصلۀ سهم فاوا در تولید ناخالص داخلی کشور تا میانگین ارزش در اقتصاد جهانی در سال 1399 گواه این مدعاست. ازآنجاکه  نوآوری در انزوا رخ نمی‌دهد و برآمده از همکاری میان بازیگران مختلف در قالب اکوسیستم نوآوری است، هدف پژوهش حاضر شناسایی عوامل مؤثر بر موفقیت اکوسیستم نوآوری فاوا در ایران و اولویت‌بندی آن‌هاست.
روش‌شناسی: برای دستیابی به هدف پژوهش، ابتدا با مطالعات کتابخانه‌ای و مرور پیشینه (بخش کیفی)، عوامل مؤثر بر موفقیت اکوسیستم‌های‌ نوآوری فاوا استخراج شدند. این عوامل با عنوان زیرمعیارها طبقه‌بندی شدند. سپس با مصاحبۀ نیمه ساختاریافته با 12 نفر از خبرگان دانشگاهی و صنعتی فعال در حوزۀ فاوا، سایر عوامل نادیده‌گرفته‌شده نیز شناسایی شدند. برای اطمینان از مرتبط‌بودن شاخص‌های شناسایی‌شده با هدف پژوهش از پرسش‌نامۀ دلفی فازی متشکل از عوامل مستخرج از پیشینه و مصاحبه‌ها استفاده شد. پایایی پرسش‌نامه با توزیع میان 12 خبره و محاسبه آلفای کرونباخ در نرم‌افزار اس‌پی‌اس‌اس انجام و کسب ضریب بالای 0.7 مبنای پایا بودن ابزار شد. برای تأیید روایی هر عامل نیز امتیاز تأثیر آن باید بیش‌تر از 1.5 باشد؛ در غیر این صورت حذف می‌شود. پس از غربال عوامل، برای تعیین اولویت و وزن هر معیار و زیرمعیار، از روش تحلیل سلسله‌مراتبی فازی استفاده شد. مقایسات زوجی با پرسش‌نامۀ زوجی انجام شد (مقایسۀ زوجی معیارها با هم و زیرمعیارها با هم) که از مقایسه اهمیت گزینۀ آی‌اُم نسبت به اهمیت گزینۀ جِی‌اُم استفاده می‌کند). پرسش‌نامه‌ها با پست الکترونیک میان 500 شرکت فناور فعال در حوزۀ فاوا توزیع شد و طی دو مرحله پیگیری، تعداد 335 پرسش‌نامۀ تکمیل‌شده با نرخ مشارکت 67% دریافت شد. با توجه به هدف پژوهش در شناسایی عوامل مؤثر بر موفقیت اکوسیستم نوآوری حوزۀ فاوا، در کنار شرکت‌های فناور، پرسش‌نامۀ مقایسات زوجی میان سایر بازیگران این اکوسیستم شامل شش عضو هیئت‌علمی دانشگاه دارای سابقۀ پژوهشی در حوزۀ فاوا و سه خبرۀ فعال در حوزۀ سیاست‌گذاری شرکت‌های دانش‌بنیان فاوا نیز توزیع شد. پس از تجزیه‌وتحلیل پرسش‌نامه‌ها، برای اطمینان از این‌که تا چه حد می‌توان به اولویت‌های برآمده از مقایسات اعتماد کرد، نرخ ناسازگاری کم‌تر از 0.1 ملاک قرار گرفت.
یافته‌ها: با مرور پیشینه و مطالعات کتابخانه‌ای، عوامل مؤثر بر موفقیت اکوسیستم نوآوری فاوا در قالب پنج معیار سرمایۀ انسانی، منابع مالی، سیاستی، زیرساخت، و بازار و 21 زیرمعیار شناسایی و دسته‌بندی شدند. براساس یافته‌ها، وجود تیم مؤسس متخصص و ماهر با ترکیبی از تخصص‌های فنی، پژوهشی (تحقیق و توسعه)، و مهارت‌های مدیریتی نقش مهمی در جذب سرمایه و کسب سهم بازار دارند. تأمین مالی مداوم و بلندمدت در قالب سرمایه‌گذاری خطرپذیر، صندوق‌های سرمایه‌گذاری، سرمایه‌گذاری خارجی، تأمین سرمایۀ اولیه برای راه‌اندازی کسب‌وکارها، دریافت وام‌های بلندمدت با نرخ بهرۀ مناسب، و معافیت از پرداخت سود وام در سال‌های ابتدایی نیز یک پیش‌شرط مهم برای رشد پایدار کسب‌وکارهای فاواست. اما تنها تأمین مالی و وجود سرمایۀ انسانی، موفقیت اکوسیستم نوآوری فاوا را تضمین نمی‌کند و نقش نهادهای قانون‌گذار برای تسهیل دسترسی به منابع مالی، مهارت‌آموزی در قالب آموزش و ارائۀ مشاوره به صاحبان کسب‌وکارها، و جلوگیری از جرائم تخریب‌کننده نیز دارای اهمیت است. آمادگی زیرساختی در قالب آمادگی‌های فنی (سخت‌افزاری، نرم‌افزاری، پهنای باند اینترنت) و وجود زیرساخت‌های نوآوری به‌شکل مراکز رشد و شتاب‌دهنده‌ها برای ارائۀ خدمات مشاوره‌ای، شبکه‌سازی، و مربی‌گری به کسب‌وکارهای فاوا  و بهره‌گیری کسب‌وکارهای این حوزه از مهارت‌های تبلیغاتی و بازاریابی و تحلیل‌های اقتصادی به‌شکل تخمین سود و نرخ بازگشت سرمایه نیز دو عامل تأثیرگذار دیگر هستند. پس از مرور و جمع‌بندی پیشینه، مصاحبه‌شوندگان چهار عامل 1) امکان انجام همکاری‌های بین‌المللی؛ 2) وجود متخصصان حوزۀ بازار و تجاری‌سازی؛ 3) وجود متخصصان حقوقی؛ و 4) استقبال نهادهای دولتی از پیاده‌سازی فناوری اطلاعات و ارتباطات را عوامل درخور توجهی دانستند.
نتیجه‌گیری: با توجه به قرار گرفتن معیارهای مالی و سیاستی در زمرۀ مهمترین عوامل مؤثر بر موفقیت اکوسیستم نوآوری فاوا، توسعۀ سیاست‌های دریافت تسهیلات مالی با شرایط آسان‌تر، شبکه‌سازی با شرکت‌های فناور خارجی، حضور متخصصان تجاری‌سازی محصولات خاص حوزۀ فاوا، و تسهیل راه‌اندازی کسب‌وکارهای فاوا به توسعۀ نوآوری‌های بخش فاوا کمک شایانی خواهد کرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Identifying and ranking factors affecting the success of information and communication technology innovation ecosystem

نویسنده [English]

  • Mahdi Elyasi
Faculty of Management and Accounting, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Purpose: Given the role of information and communication technology (ICT) in economic and social development and the global movement toward knowledge-based societies, the importance of innovation in this field is paramount. In Iran, despite ICT innovation policies and the emphasis on ICT innovation in upstream documents—such as the Vision of the Islamic Republic of Iran for the Horizon 1404—statistics unfortunately indicate persistent weaknesses in ICT innovations. Evidence of this includes ranking 125th in ICT service exports based on the 2021 Global Innovation Index, as well as the gap between Iran's ICT share of gross domestic product (GDP) and the global economic average in 2019. Because innovation does not occur in isolation and is the result of collaboration among various actors within an innovation ecosystem, this study aims to identify and prioritize the factors influencing the success of the ICT innovation ecosystem in Iran.
Methodology: First, through a literature review and 12 semi-structured interviews conducted in 2023, the critical success factors of the ICT innovation ecosystem were identified. A fuzzy Delphi questionnaire was then utilized to assess the relevance of these factors, followed by prioritization using the Analytic Hierarchy Process (AHP). The questionnaires were completed by 9 academic and policymaking experts, along with 335 ICT companies.
Findings: The literature review identified and categorized the factors affecting the success of the ICT innovation ecosystem into 5 main criteria—human capital, financial resources, policy, infrastructure, and market issues—encompassing 21 sub-criteria. The findings indicate that expert teams possessing technical, financial, R&D, and management skills play a vital role in gaining market share. Financing through venture capital and long-term loans is also critical for ICT business growth. Alongside financing and human capital, facilitating access to financial resources and providing business advisory services to ICT company owners are essential. Infrastructure preparation—including technical prerequisites (hardware and software) and innovation infrastructures—represents another major driver of business growth. Furthermore, advertising, marketing skills, and economic analysis (such as profit estimation and return on investment) were identified as key influential factors. Following the literature review and interviews, four additional factors were incorporated based on expert opinions: 1) the potential for international collaboration; 2) the availability of market and commercialization specialists; 3) the presence of legal experts; and 4) the implementation of ICT by public organizations.
Conclusion: Considering financial and policy criteria as among the most critical success factors for the ICT innovation ecosystem, several measures can foster innovation in the ICT sector. These include developing policies for easier access to financial facilities, fostering networks with foreign technology companies, ensuring the presence of specialized commercialization experts in the ICT field, and streamlining the establishment of ICT startups.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Innovation ecosystem
  • information and communication technology
  • Innovation
  • Knowledge- based economy
  • startups
  • collaboration

مراجع

بایبوردی، ا.، بحری ثالث، ج.، جبارزاده کنگرلویی، س.، و زواری رضایی، ا. (1401). الگوریتم ترکیبی دلفی فازی و دیمتل فازی در طراحی و تبیین سرمایه ارتباطی بانک‌ها. دو فصلنامه علمی حسابداری دولتی، 8 (2)، 90-81.
پازری، م.، حقیقی نسب، م.، و عدالتیان، ج. (1400). ارائه مدل ارزش آفرینی در اکوسیستم کارآفرینی فناوری اطلاعات و ارتباطات. فصلنامه فناوری اطلاعات و ارتباطات ایران، 13 (49)، 195-212.
تقوی‌فرد، م.، مهرپرور حسینی، ع.، و صالحی مقدم، ش. (1399). رابطه فناوری اطلاعات و ارتباطات با سهولت کسب‌وکار در سطح جهان: رهیافت تحلیل خوشه‌ای. مطالعات مدیریت کسب‌وکار هوشمند، 8 (31): 22-5.
کانون پتنت ایران. (2021). جایگاه ایران در شاخص جهانی نوآوری 2021،  https://patentoffice.ir/paper
جوانمردی، ش.، عباس‌پور، ع.، خورسندی، ع.، و غیاثی ندوشن، س. (1397). طراحی الگوی دانشگاه نوآور در چارچوب اکوسیستم نوآوری در ایران. آموزش عالی، 10 (4)، 170-137.
دادگر، ی.، ورهرامی، و.، و محمدی، ش. (1397). رابطه شاخص توسعه انسانی و نوآوری در ایران و کشورهای رقیب سند چشم انداز. فصلنامه راهبرد اقتصادی، 7 (27)، 26-5.
داوری، ع.، و فرخ‌منش، ت. (1395). شناسایی تأثیر سیاست‌های کارآفرینی بر راه‌اندازی و توسعه کسب‌وکارهای دانش‌بنیان حوزه فاوا. مدیریت اطلاعات، 2 (2 و 4)، 23-1.
دهدشتی شاهرخ، ز.، و فرج شوشتری­پور، ح. (1397). طراحی مدل تجاری‌سازی کالاهای دانش‌بنیان در صنعت فناوری اطلاعات و ارتباطات. تحقیقات بازاریابی نوین، 8(2)، 38-23.
حکیم جوادی، ع. (1391). سند راهبردی سازمان فناوری اطلاعات ایران در برنامه پنجم توسعه. انتشارات فخراکیا.
فقیهی، ا.، قلی‌پور، آ.،  ابویی اردکان، م.، قالیباف اصل، ح.، و اسدی، ا. (1397). اعتباریابی ابعاد و مؤلفه‌های فرهنگ ریسک: کاربرد دلفی فازی. پژوهش‌های مدیریت عمومی، 11 (42)، 31-5.
فرتاش، ک.، برامکی، ط.، صارمی، م. ص.، و سعدآبادی، ع. ا. (1401). چالش‌های رشد شرکت‌های دانش‌بنیان پیشگام فاوا. سیاست علم و فناوری، 15 (3)، 56-40.
قاسمی، م.ه.، و پناهی، ف. (1402). جایگاه و نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در نیل به اقتصاد دانش‌بنیان، امنیت اقتصادی، 11 (3)، 58-35.
قدسی پور، ح. (1381). فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP). انتشارات دانشگاه صنعتی امیرکبیر.
کوثری، س.، و ثقفی، ف. (1399). تحلیل محتوایی اسناد فرادستی به منظور استنتاج سیاست‌های برنامه هفتم توسعه بخش فاوا. مدیریت فردا، 19 (71-86).
مختاری، س.، شوال‌پور، س.، و حسینی شکیب، م. (1400). گونه‌شناسی عوامل شکست کسب‌وکارهای نوپای فناورانه در بخش فناوری اطلاعات و ارتباطات، مدیریت اطلاعات، 7 (2)، 74-49.
مرادنژادی، ه.، شریف‌زاد، ح.، مهدی‌زاده، ح.، و واحدی، م. (1398). تدوین و کاربست چارچوبی برای ارزیابی زیست‌بوم کسب‌وکارهای نوپای مبتنی بر فاوا در استان ایلام. توسعه کارآفرینی، 12 (3)، 420-401.
نصری، ا.، صفایی، ن.، و اقبالی، ع. (1400). شناسایی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر رشد و موفقیت شرکت‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات با روش تحلیل سلسله مراتبی فازی. اقتصاد و توسعه منطقه‌ای، 28 (22)، 156-131.
Arenal, A., Armuna, C., Feijoo, C., Ramos, S., Xu, Z., & Moreno, A. (2020). Innovation ecosystems theory revisited: The case of artificial intelligence in China. Telecommunications Policy, 44(6), 1-27. https://doi.org/10.1016/j.telpol.2020.101960.
Aridi, A., Hayter, C. S., & Radosevic, S. (2021). Windows of opportunities for catching up: an analysis of ICT sector development in Ukraine. The Journal of Technology Transfer, 46, 701-719. https://doi.org/10.1007/s10961-020-09795-5.
Audretsch, D., Grimm, H., Wessner, C. W., & Wessner, C. W. (2005). Entrepreneurship and the innovation ecosystem policy lessons from the United States. Local heroes in the global village: globalization and the new entrepreneurship policies, 67-89. https://doi.org/10.1007/0-387-23475-6_5.
Autio, E., Kenney, M., Mustar, P., Siegel, D., & Wright, M. (2014). Entrepreneurial innovation: The importance of context. Research policy, 43(7), 1097-1108. https://doi.org/10.1016/j.respol.2014.01.015.
Baybordi, A., Bahri Sales, J., Jabbarzadeh Kangarloo, S., & Zavari Rezayi, A. (2022). Fuzzy delphi algorithm and fuzzy DEMITEL in Designing and explanation of relational capital in banks. Governmental Accounting, 8(2), 81-90.. https://doi.org/10.30473/gaa.2022.59805.1498.[In Persian].
Castells, M. (2009). The Rise of the network society Volume 1 With a new preface. Book The Rise of the network society, 1, 91.
Check, J., & Schutt, R. K. (2011). Research methods in education. Sage publications.
Dadgar, Y., Varhami, V., & Mohammadi, S. (2017). investigating the relationship between human development index and innovation in Iran and competitors of Vision Document. The Quarterly Journal of Economic Strategy, 7(27), 5-26. [In Persian].
Davari, A., & Farkhmanesh, T. (2016). Effect of entrepreneurship policies on the establishment and development of knowledge-based ICTs businesses. Iranian Journal of Information Management, 2(3), 1-23. [In Persian].
Dehdashti Shahrokh, Z., & Faraj Shoushtari Poor, H. R. (2018). Designing a Commercialization Model for Knowledge-based Products Commercialization in Information and Communication Technology industry. New Marketing Research Journal, 8(2), 23-38. 10.22108/NMRJ.2018.109633.1610.[In Persian].
Durst, S., & Poutanen, P. (2013). Success factors of innovation ecosystems - Initial insights from a literature review. Co-create, 27.
Etzkowitz, H. (2003). Research groups as ‘quasi-firms’: the invention of the entrepreneurial university. Research policy, 32(1), 109-121. https://doi.org/10.1016/S0048-7333(02)00009-4.
Faghihi, A., Gholipour, A., Abooyee Ardakan, M., Ghalibaf Asl, H., & Asadi, A. (2019). Validation of Dimensions and Component of Risk Culture: Using Fuzzy Delphi Method. Public Management Researches, 11(42), 5-31. . 10.22111/JMR.2019.4514. [In Persian].
Fartash, K., Baramaki, T., Saremi, M. S., & Sadabadi, A. A. (2022). The Growth Challenges of Pioneer Knowledge-based Firms of ICT. Journal of Science and Technology Policy, 15(3), 41-54.  10.22034/JSTP.2022.13957. [In Persian].
Fatema, K., Syeed, M., & Miah, M. S. U. (2020). Demography of startup software companies: an empirical investigation on the success and failure. International Journal of Computer Applications, 975, 8887.
Fukuda, K., & Watanabe, C. (2012). Innovation ecosystem for sustainable development. Chapters.
Geibel, R. C., & Manickam, M. (2016). Comparison of selected startup ecosystems in Germany and in the USA Explorative analysis of the startup environments. GSTF Journal on Business Review (GBR), 4(3), 66-71.
Ghasemi, M., & Panahi, F. (2022). The position and role of information and communication technology
In achieving a knowledge-based economy. Economic security, 11(3), 35-85. [In Persian].
Ghazinoory, S., Sarkissian, A., Farhanchi, M., & Saghafi, F. (2020). Renewing a dysfunctional innovation ecosystem: The case of the Lalejin ceramics and pottery. Technovation, 96, 102122. https://doi.org/10.1016/j.technovation.2020.102122.
Iran Patent Center. (2021).  Iran's position in the 2021 global innovation index, https://patentoffice.ir/paper.
Ghodsipour, H. (2002). Analysis Hierarchy Process (AHP). Amirkabir University. [In Persian].
Hakim Javadi, A. (2013). Strategic document Information Technology Organization of Iran in the fifth development plan. Fakhrakia. [In Persian].
Holloway, I., & Wheeler, S. (2010). Establishing quality: Trustworthiness or validity. Qualitative research in nursing and healthcare, 297-314.
Hsu, Y.-L., Lee, C.-H., & Kreng, V. B. (2010). The application of Fuzzy Delphi Method and Fuzzy AHP in lubricant regenerative technology selection. Expert Systems with Applications, 37(1), 419-425. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2009.05.068.
Javnanmardi, S., Abbaspour, A., Khorsandi, A.,  & Ghiasi, S. (2018). Designing an innovative university model in the framework of the innovation ecosystem in Iran. Iranian Higher Education, 10(4), 137-170.[In Persian].
Kousari, S., & Saghafi, F. (2021). Content analysis of ICT documents in order to deduce the policies of the Seventh Development Plan (approvals from 1998 to 2017). Modiriat-e-farda, 65(65). [In Persian].
Lasch, F., Le Roy, F., & Yami, S. (2007). Critical growth factors of ICT start‐ups. Management decision, 45(1), 62-75. https://doi.org/10.1108/00251740710718962.
Mokhtari Hasan Abad, S., Shavvalpour, S., & Hosseini Shakib, M. (2022). Typology of Failure Factors for Technological Start-ups in Information and Communication Technology (ICT) Sector. Iranian Journal of Information Management, 7(2), 49-74. 10.22034/AIMJ.2022.156214. [In Persian].
Moradnezhadi, H., Sharifzade, M., Vahedi, M., & Mahdizade, H. (2019). Formulation and application of a framework for assessing ICT-based startups’ ecosystem in Ilam Province. Journal of Entrepreneurship Development, 12(3), 401-420. 10.22059/JED.2019.286047.653086. [In Persian].
Nasri, A., Safaei, N & Eghbali, A. (2022). Identification of critical success factors of ICT companies using the Fuzzy AHP method. Journal of Economics and Regional Development, 28(22), 131-156. https://doi.org/10.22067/erd.2022.69624.1029. [In Persian].
Ogbuabor, J. E., Eigbiremolen, G., Orji, A., Manasseh, C., & Onuigbo, F. (2020). ICT and financial inclusion in Nigeria: An overview of current challenges and policy options. Nigerian Journal of Banking and Finance, 12(1), 90-96.
Pazari, M., Haghighinasab, M., & Edalatian Shariairi, J. (2021). A value Co-creation model for Information and Communication Technology Entrepreneurial Ecosystem. Journal of Information and Communication Technology, 49(49), 195-212. [In Persian].
Santisteban, J., & Mauricio, D. (2017). Systematic literature review of critical success factors of information technology startups. Academy of Entrepreneurship Journal, 23(2), 1-23.
Taghavifard, M. T., Mehrparvar Hosseini, A., & Salehi Moghadam, S. (2020). The Relationship between Information and Communications Technology and Ease of Doing Business Globally: Cluster Analysis Approach. Business Intelligence Management Studies, 8(31), 5-22. https://doi.org/10.22054/IMS.2019.35409.1436. [In Persian].
Talmar, M., Walrave, B., Podoynitsyna, K. S., Holmström, J., & Romme, A. G. L. (2020). Mapping, analyzing and designing innovation ecosystems: The Ecosystem Pie Model. Long Range Planning, 53(4), 101850. https://doi.org/10.1016/j.lrp.2018.09.002.
Tersine, R. J., & Riggs, W. E. (1976). The Delphi technique: A long-range planning tool. Business Horizons, 19(2), 51-56.
Touray, A., Salminen, A., & Mursu, A. (2013). ICT barriers and critical success factors in developing countries. The Electronic Journal of Information Systems in Developing Countries, 56(1), 1-17. https://doi.org/10.1002/j.1681-4835.2013.tb00401.x.
ارسال نظر در مورد این مقاله
CAPTCHA Image
علوم و فنون مدیریت اطلاعات
دوره 12، شماره 2
تیر 1405
صفحه 30-49

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار