تأثیر آستانه‌ای اقتصاد دیجیتال بر اقتصاد سایه در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه اقتصاد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیت‌الله بروجردی، بروجرد، لرستان، ایران

2 استاد، گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه قم، ایران

چکیده

هدف: در دهۀ‌ گذشته، هم‌زمان با توسعه و گسترش فناوری اطلاعات و ارتباطات، اقتصاد دیجیتال به‌عنوان سازوکار و ابزاری کارآمد برای کنترل و کاهش حجم معاملات در فضای غیررسمی در کانون توجه سیاست‌گذاران حوزۀ‌ فناوری اطلاعات و ارتباطات قرار گرفته است. هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر آستانه­ای اقتصاد دیجیتال بر اقتصاد سایه در ایران است.
روش‌شناسی: پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از حیث روش جمع­آوری داده­ها کتابخانه­ای است. قلمرو مکانی پژوهش حاضر کشور ایران و قلمرو زمانی سال­های 1369 تا 1400 است. برای استخراج شاخص ترکیبی اقتصاد دیجیتال از روش تحلیل مؤلفه‌های اصلی و متغیرهای اشتراک تلفن همراه، اشتراک تلفن ثابت، و میزان استفاده از اینترنت استفاده شد. برای تجزیه‌وتحلیل روابط بین متغیرها از رویکرد رگرسیون آستانه­ای بهره گرفته شد.
یافته­ ها: یافته­ها نشان دادند اندازه آستانه اقتصاد دیجیتال 7/6 درصد است. قبل از رسیدن به سطح آستانه، اقتصاد دیجیتال به افزایش اندازۀ‌ اقتصاد سایه منجر می­شود، اما پس از عبور از سطح آستانه، اقتصاد دیجیتال حجم اقتصاد سایه را کاهش می­دهد. رفتار غیرخطی اقتصاد دیجیتال نشان می­دهد در رژیم پایین اقتصاد دیجیتال، اقتصاد دیجیتال به علت بهره­گیری از پیشرفت­های حوزۀ‌ فناوری، کاهش هزینۀ‌ مبادلات خدمات را در پی دارد که به افزایش ظرفیت تولید و حجم مبادلات بخش اقتصاد سایه منجر می‌شود. اما در رژیم بالا اقتصاد دیجیتال، توسعۀ‌ شتابان اقتصاد دیجیتال با ارائۀ‌ فناوری­های جدید، بهبود شیوۀ‌ تولید کالا و خدمات، به افزایش توانایی به‌کارگیری فناوری و بهبود دسترسی افراد به اطلاعات منجر می­شود. از آنجا که توانایی بنگاه­های فعال در بخش رسمی برای به‌کارگیری فناوری در فرایند تولید بیشتر از بنگاه­های فعال در بخش غیررسمی اقتصاد است، بنابراین، اقتصاد دیجیتال با افزایش بهره­وری تولید در بخش رسمی و بهبود نظارت دولت بر مبادلات بخش غیررسمی، اندازۀ‌ اقتصاد سایه را کاهش می­دهد.
نتیجه ­گیری: با توجه به نتایج پژوهش، اقتصاد دیجیتال بر بخش زیرزمینی ایران تاثیر منفی دارد. بنابراین، پیشنهاد می‌شود دولت با توسعۀ‌ فناوری اطلاعات و ارتباطات، ارتقای بهره‌وری در ارائۀ‌ خدمات عمومی، کاهش هزینۀ‌ دسترسی بنگاه‌های اقتصادی به فناوری‌های دیجیتال، ضمن نظارت بر تراکنش­های مالی و جلوگیری از فرار مالیاتی، کارایی تولید در بخش رسمی اقتصاد را افزایش و اندازۀ‌ اقتصاد سایه را کاهش دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Threshold Effect of the Digital Economy on the Shadow Economy in Iran

نویسندگان [English]

  • Reza Maaboudi 1
  • Seyed Parviz Jalili Kamjo 1
  • Yaghoub Norouzi 2
1 Department of Economics, Faculty of Humanities, Ayatollah Borujerdi University, Boroujerd, Lorestan, Iran
2 Professor, Department of Knowledge and Information Science, University of Qom, Qom, Iran.
چکیده [English]

Purpose: Over the past decade, alongside the development and expansion of information and communication technology (ICT), the digital economy has attracted the attention of policymakers as an efficient mechanism to control and reduce the volume of transactions in the informal sector. This research aims to investigate the threshold effect of the digital economy on the shadow economy in Iran.
Methodology: This study is applied in terms of its purpose and utilizes a documentary (library-based) data collection method. The geographical scope of the study is Iran, covering the period from 1990 to 2021. To construct the composite index of the digital economy, principal component analysis (PCA) was employed using variables such as mobile cellular subscriptions, fixed telephone subscriptions, and internet usage. A threshold regression approach was applied to analyze the relationships among the variables.
Findings: The results indicate that the digital economy threshold is 6.7%. Before reaching this threshold, the expansion of the digital economy leads to an increase in the size of the shadow economy; however, once the threshold is surpassed, it results in a decrease. This non-linear behavior can be explained as follows: in the low regime, the digital economy reduces service exchange costs through technological advancements, which initially boosts production capacity and transaction volumes in the informal sector. Conversely, in the high regime, the rapid development of the digital economy provides advanced technologies and improves methods of goods and services production, thereby enhancing technological adoption and public access to information. Since formal sector firms possess a greater capacity to utilize these technologies than informal enterprises, the digital economy ultimately reduces the size of the shadow economy by increasing productivity in the formal sector and strengthening government oversight of informal transactions.
Conclusion: The findings demonstrate that the digital economy exerts a non-linear (ultimately negative) impact on Iran's shadow economy. Therefore, it is recommended that the government promote ICT development, improve public service productivity, and lower the costs for economic enterprises to access digital technologies. Concurrently, by monitoring financial transactions and preventing tax evasion, the government can enhance production efficiency in the formal sector and effectively reduce the size of the shadow economy.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Digital Economy
  • Information and Communication Technology
  • Shadow Economy
  • Threshold Regression Approach
  • Iran

مراجع

سلیمی­فر، م.، کیوانفر، م. (1389). اقتصاد غیررسمی در ایران و اثر تورم بر آن. مجله دانش و توسعه، 17(33)، 27-1.
صامتی، م.، سامتی، م.، دلائی میلان، ع. (1388). برآورد اقتصاد زیرزمینی در ایران(84-1344): به روش MIMIC. مطالعات اقتصاد بین­الملل، 20(2)، 114-89.
عرب‌مازار یزدی، ع. (1380). اقتصاد سیاه در ایران: اندازه، علل و آثار آن در سه دهه اخیر. برنامه ریزی و بودجه، 62(6)، 3-60.
مداح، م.، فراهتی، م.(1398). تحلیل تجربی اثر مستقیم بیکاری بر اقتصاد سایه در ایران(رویکرد تقاضای پول). تحقیقات اقتصادی، 54(2)، 441-419.
مرادی، م.، هدایتی، م. (1397). طراحی مدل تکاملی گذار ایران به اقتصاد دیجیتال. پژوهشنامه اقتصادی، 18(68)، 251-219.
Adalbert Abraham Ghislain, M. B. (2022). Does the Diffusion of Information and Communication Technologies Affect the Shadow Economy in Africa?. African Development Review, 34(4), 513-526.‏ https://doi.org/10.1111/1467-8268.12676
Abu Alfoul, M. N., Khatatbeh, I. N., & Jamaani, F. (2022). What Determines the Shadow Economy? An Extreme Bounds Analysis. Sustainability, 14(10), 5761.‏ https://doi.org/10.3390/su14105761
Ajide, F. M., & Dada, J. T. (2022). The Impact of ICT on Shadow Economy in West Africa. International Social Science Journal, 72(245), 749-767.‏ https://doi.org/10.1111/issj.12337
Arab Mazar Yazdi, A. (2001). Black Economy in Iran: Its Size, Causes and Effects in the Last Three Decades. Planning and Budgeting, 6 (2-3), 3-60.‏ [in Persian]
Bagachwa, M. S., & Naho, A. (1995). Estimating the Second Economy in Tanzania. World Development, 23(8), 1387-1399.‏
Bai, J., & Perron, P. (2003). Computation and analysis of multiple structural change models. Journal of Applied Econometrics, 18(1), 1-22.‏ https://doi.org/10.1002/jae.659
Bukht, R., & Heeks, R. (2017). Defining, Conceptualizing and Measuring the Digital Economy. Development Informatics working paper, (68).‏ https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3431732
Elbahnasawy, N. G. (2021). Can E-Government Limit the Scope of the Informal Economy?. World Development, 139, 105341.‏ https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2020.105341
Elgin, C. (2013). Internet Usage and the Shadow Economy: Evidence from Panel Data. Economic Systems, 37(1), 111-121. https://doi.org/10.1016/j.ecosys.2012.08.005
‏
Enders, W., & Siklos, P. L. (2001). Cointegration and Threshold Adjustment. Journal of Business & Economic Statistics, 19(2), 166–176. https://doi.org/10.1198/073500101316970395
Erdinc, Z. (2015). The Reasons of Underground Economy, Its Results, Methods and the Turkish Case. Journal of Business & Economic Policy, 3(1), 15-21.
Garcia-Murillo, M., & Velez-Ospina, J. A. (2017). ICTs and the Informal Economy: Mobile and Broadband Roles. Digital Policy, Regulation and Governance, 19(1), 58-76. https:// doi: 10.1108/DPRG-02-2016-0004
‏Hansen, B.E. (2000). Sample Splitting and Threshold Estimation. Econometrica, 68(3), 575-603.
Haruna, E. U., & Alhassan, U. (2022). Does Digitalization Limit the Proliferation of the Shadow Economy in African Countries? An In‐Depth Panel Analysis. African Development Review, 34, S34-S62.‏ https://doi.org/10.1111/1467-8268.12653
Hashemi, S., Lotfi Heravi, M. M., & Schneider, F. (2022). Size and Causes of the Shadow Economy in Iran: An Analysis with the MIMIC Approach. International Journal of New Political Economy, 3(2): 127-157. doi: 10. 52547/jep.3.2.127
Hawash, R., & Lang, G. (2020). Does the digital gap matter? Estimating the Impact of ICT on Productivity in Developing Countries. Eurasian Economic Review, 10. 189-209.‏ https://doi.org/10.1007/s40822-019-00133-1
Lin, C. A. (1999). The Digital Economy: Convergence of Computing and Communication Technologies. In D. Tapscott, A. Lowy, & D. Ticoll (Eds.), Blueprint to the digital economy: Creating wealth in the era of e-business (pp. 30–50). McGraw-Hill.
Maddah, M., & Farahati, M. (2019). The empirical analysis of the direct effect of unemployment on the shadow economy in Iran (money demand approach). Journal of Economic Research (Tahghighat-E-Eghtesadi), 54(2), 419-441[in Persian].‏ Doi: 10.22059/JTE.2019.71338
Maiti, D., & Khari, B. (2023). Digitalisation, Governance and the Informal Sector. IDE Discussion Paper, 898.‏
Moradi, M., A., & Hedayati, M. (2018). Designing the Evolutionary Model of Iran's Transition to Digital Economy. Economic Research, 18(68), 219-251. [in Persian] https://doi.org/10.22054/joer.2018.8692
Ndoya, H., Okere, D., Laure Belomo, M., & Atangana, M. (2023). Does ICTs Decrease the Spread of Informal Economy in Africa? Telecommunications Policy, 47(2): 102485.‏ https://doi.org/10.1016/j.telpol.2022.102485
Nguyen, C. P., Nguyen, B. Q., & Tran, D. T. L. (2023a). The Internet, Economic Uncertainty, and the Shadow Economy: The Good, the Bad, and the Unknown? International Social Science Journal, 73(247), 9-28.‏ https://doi.org/10.1111/issj.12381
Nguyen, C. P., Schinckus, C., Nguyen, Q. B., & Le Tran, D. T. (2023b). Digitalization and Informal Economy: A Global Evidence of Internet Usage. Journal of Industrial and Business Economics, 1-37.‏
Remeikiene, R., Gasparėnienė, L., Bayar, Y., Ginevičius, R., & Ragaišytė, I. M. (2022). ICT Development and Shadow Economy: Empirical Evidence From the EU Transition Economies. Economic research-Ekonomska istraživanja, 35(1), 762-777.‏ https://doi.org/10.1080/1331677X.2021.1932545
Salimifar, M., & Keivanfar, M. (2011). Informal Economy in Iran and the Effect of Inflation on It. Monetary & Financial Economics, 17(33), 1-27. [in Persian]
Sameti, M., Sameti, M., & Dalali Milan, A. (2010). Estimating the Underground Economy in Iran (1965-2005): A MIMIC Approach. International Economics Studies, 35(2), 89-114.‏ [in Persian]
Schneider, F. (2005). Shadow Economies Around the World: What Do We Really Know?. European Journal of Political Economy, 21(3), 598-642.‏
Schneider, F., & Enste, D. H. (2000). Shadow Economies: Size, Causes, and Consequences. Journal of Economic Literature, 38(1), 77-114.‏
Silalahi, P. (2022). Analysis of the Effect of ICT, Tax and Corruption on Shadow Economy in G20 Countries. Jurnal Ekonomi dan Kebijakan Pembangunan, 11(2), 132-145.‏ https://doi.org/10.29244/jekp.11.2.2022.132-145
Tapscott, D. (1996). The Digital Economy: Promise and Peril in the Age of Networked Intelligence. McGraw-Hill.
Wang, L., & Shao, J. (2023). Digital Economy, Entrepreneurship and Energy Efficiency. Energy, 269, 126801.‏ https://doi.org/10.1016/j.energy.2023.126801
Wang, Q., Sun, J., Pata, U. K., Li, R., & Kartal, M. T. (2023). Digital Economy and Carbon Dioxide Emissions: Examining the Role of Threshold Variables. Geoscience Frontiers, 101644.‏ https://doi.org/10.1016/j.gsf.2023.101644
Zheng, J., Tan, Z., Dou, M., & Mao, D. (2023). A Study on the Impact of Urban Digitalization on the Urban-Rural Income Gap. Journal of Economics and Public Finance, 9(3), 64-75. http://dx.doi.org/10.22158/jepf.v9n3p64
ارسال نظر در مورد این مقاله
CAPTCHA Image
علوم و فنون مدیریت اطلاعات
دوره 12، شماره 2
تیر 1405
صفحه 50-65

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار