اطلاع‌گرایی مضاعف: مثلث اختلال در عصر دانایی

سخن سردبیر

نویسنده

استاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

10.22091/stim.2026.4592

چکیده

تحوّلات دیجیتال، گسترش شبکه‌های ارتباطی، افزایش وابستگی انسان به اطلاعات و پیچیده‌تر شدن محیط‌های تصمیم‌گیری، شرایطی را ایجاد کرده‌اند که در آن انسان معاصر بیش از هر زمان دیگری در معرض فشارهای اطلاعاتی قرار دارد. نظریۀ «اطلاع‌گرایی مضاعف» تلاشی برای تبیین این وضعیت نوین است؛ وضعیتی که در آن نیازهای اطلاعاتی نه‌تنها افزایش می‌یابند، بلکه به‌شدت پیچیده، مبهم، و پایان‌ناپذیر می‌شوند. این مقاله با اتکا به نظریۀ اطلاع‌گرایی مضاعف، مؤلفه‌های اصلی آن را در سه سطح اطلاع‌شناختی، جامعه‌شناختی، و عصب‌-روان‌شناختی تحلیل می‌کند و نشان می‌دهد چگونه بحران‌هایی نظیر جنگ، زلزله، همه‌گیری، تغییر شغل، مهاجرت، تصمیم‌های بزرگ انسان‌ها را وارد چرخه‌ای از جست‌وجوی بی‌پایان اطلاعات می‌کند. همچنین نسبت اطلاع‌گرایی مضاعف با اختلالاتی نظیر ای‌دی‌اچ‌دی و اوسی‌دی، و اعتیاد اینترنتی بررسی شده است. استدلال اصلی این است که مسئلۀ عصر دیجیتال دیگر کمبود اطلاعات نیست، بلکه ناتوانی انسان در دستیابی به کفایت شناختی و توقف جست‌وجوی اطلاعات است. لازم است راهکارهایی برای پیشگیری و یا درمان اختلال اطلاع‌گرایی مضاعف پیش‌بینی شود.

عنوان مقاله [English]

Extra-Informationalism: The Triangle of disorder in the Knowledge Era

نویسنده [English]

  • Mohammad Hassanzadeh
Dr. Mohammad Hassanzadeh Professor, Department of Knowledge and Information Science, Faculty of Management and Economics, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Digital transformations, the rapid expansion of communication networks, increasing human reliance on information, and the complexity of decision-making environments have placed contemporary humans under unprecedented information pressure. The theory of "Extra-informationalism" seeks to explain this phenomenon—a state wherein information needs are not only escalating but becoming increasingly complex, ambiguous, and infinite. This article analyzes the core components of Extra-informationalism across three dimensions: informological, sociological, and neuropsychological. It argues that crises such as warfare, natural disasters, pandemics, and rapid social shifts trap individuals in a cycle of ceaseless information-seeking. Furthermore, the relationship between Extra-informationalism and conditions such as ADHD, OCD, and Internet addiction is examined. The study posits that the fundamental challenge of the digital age is no longer the scarcity of information, but the human inability to achieve cognitive adequacy and disengage from information-seeking behaviors. It is imperative to develop strategies for the prevention and mitigation of this disorder.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Extra-informationalism
  • Information Overload
  • Information Anxiety
  • Information Obsession
  • ADHD
  • OCD
  • Internet Addiction

مراجع

حسن زاده، م. (1399). اطلاع‌گرایی مضاعف: چالش تبدیل رکود به رونق. فصلنامه علوم و فنون مدیریت اطلاعات، ۶(۳)، ۷–۱۶.
https://journals.qom.ac.ir/article_1680_ece7518b6ab05197d1f3b3d3119c0e41.pdf
رحیمیان، س. (1405). طراحی مدل کارکرد اطلاع گرایی مضاعف از منظر اطلاع شناختی و عصب روانشناختی. (پایان نامه دکتری). دانشگاه تربیت مدرس.
Hassanzadeh, M. (2019). Extra-iformationalism: The challenge of turning recession into a boom. Sciences and Techniques of Information Management, 6(3), 7–16. https://journals.qom.ac.ir/article_1680_ece7518b6ab05197d1f3b3d3119c0e41.pdf [In Persian]
Rahimian, S. (1405). Designing an Extra-informationalism function model from an informological and neuropsychological perspective. (PhD thesis). Tarbiat Modares University. [In Persian]
Carr, N. (2010). The Shallows: What the Internet Is Doing to Our Brains. Norton. https://wwnorton.com/books/The-Shallows
Castells, M. (2010). The Rise of the Network Society. Wiley-Blackwell.
Floridi, L. (2014). The Fourth Revolution: How the Infosphere is Reshaping Human Reality. Oxford University Press. https://global.oup.com/academic/product/the-fourth-revolution-9780199606727
Eppler, M. J., & Mengis, J. (2004). The concept of information overload. The Information Society, 20(5), 325–344.
https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/01972240490507974
 
Gao, J., Zheng, P., Jia, Y., et al. (2020). Mental health problems and social media exposure during COVID-19 outbreak. PLOS ONE, 15, (4). https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0231924
Garfin, D. R., Silver, R. C., & Holman, E. A. (2020). The novel coronavirus and mental health. Health Psychology, 39(5), 355–357.. https://psycnet.apa.org/fulltext/2020-25113-001.html
Schwartz, B. (2004). The Paradox of Choice. Harper Perennial. https://www.harpercollins.com/products/the-paradox-of-choice-barry-schwartz
Sunstein, C. R. (2017). #Republic: Divided Democracy in the Age of Social Media. Princeton University Press. https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691175516/republic
Turkle, S. (2015). Reclaiming Conversation. Penguin Press. https://www.penguinrandomhouse.com/books/317731/reclaiming-conversation-by-sherry-turkle/
Young, K. S. (1998). Internet addiction: The emergence of a new clinical disorder. CyberPsychology & Behavior, 1(3), 237–244.https://www.liebertpub.com/doi/10.1089/cpb.1998.1.237
Zuboff, S. (2019). The Age of Surveillance Capitalism. PublicAffairs. https://www.publicaffairsbooks.com/titles/shoshana-zuboff/the-age-of-surveillance-capitalism/9781610395694/
ارسال نظر در مورد این مقاله
CAPTCHA Image
علوم و فنون مدیریت اطلاعات
دوره 12، شماره 1
فروردین 1405
صفحه 139-150

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار